राप्ती नदीमा पक्की तटबन्धले जोगियो तटीय बस्ती

नेपालगन्ज–बाँकेको राप्ती नदीमा गरिएको पक्की तटबन्धले तटीय क्षेत्रको वस्ती सुरक्षित हुँदै गएको छ ।

सिंचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजनाले नदी नियन्त्रणका लागि थालेको पक्की तटबन्ध निर्माण सँगै वर्षौँदेखि तटीय बस्तीमा छाएको डुवान र कटानकोे त्रास र अनिश्चितता बिस्तारै आशा र भरोसामा परिणत हुन थालेको छ ।

राप्ती नदीको तीव्र कटान र डुबानको प्रत्यक्ष जोखिममा रहेका राप्तीसोनारी, नरैनापुर र डुडुवा गाउँपालिका क्षेत्रमा तीन किलोमिटरभन्दा बढी पक्की तटबन्ध निर्माण सम्पन्न भएसँगै सयौँ बिघा खेतीयोग्य जमिन जोगिनुका साथै हजारौँ स्थानीयको बसोबास सुरक्षित बनेको सिंचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना कार्यालय लमही, दाङका आयोजना प्रमुख निश्चल छत्कुलीले बताउनुभयो ।

उहाँका अनुसार, गत आर्थिक वर्षमा मात्रै बाँकेका विभिन्न जोखिमयुक्त स्थानमा ३ हजार १५० मिटर पक्की र ४ सय मिटर अस्थायी तटबन्ध निर्माण गरिएको छ । राप्ती नदीको तीव्र बहावले हरेक वर्ष उर्वर भूमिलाई मरुभूमिमा परिणत गर्ने र बस्ती नै विस्थापित गर्ने श्रृङ्खला रोक्न उच्च प्राथमिकताका साथ आयोजनाले संरचना निर्माण अघि बढाएको छ ।

गत आर्थिक वर्षमा आयोजनाले बाँकेको राप्ती सोनारीको वडा न.ं २ कचनापुरमा १ हजार २ सय मिटर र वडा नं. ५ बिनौनामा १ हजार ३ सय मिटर पक्की तटबन्ध निर्माण भएको छ । यसैगरी राप्ती सोनारी वडा नंं ७ को खल्ला झगडियामा ५ सय मिटर र वडा नंं ६ ढलैयामा एक सय ५० मिटर पक्की तटबन्ध निर्माण भएको छ । तटबन्ध निर्माण भएपछि यो वर्ष राप्तीसोनारी वडानं २ को कचनापुर, महादेवा र मदुई वडा नं. ६ को फत्तेपुर, वडानं ७ को खल्लाझगडिया र नरैनापुरको वडा नं. ५ र ६ अन्तर्गतका गाउँहरु बाढीको प्रकोपबाट जोगिएका छन् ।

आयोजना अन्तर्गत गत आर्थिक वर्षमै राप्ती सोनारीको जरैयामा बेम्बो माइलिङ र चचरी प्रविधिबाट करिव ४ सय मिटर अस्थायी नदी नियन्त्रणको कार्य समेत भएको आयोजना प्रमुख छत्कुलीले बताउनुभयो ।

“यो वर्ष पनि हामी काम सुरु गरिसकेका छौँ, तटबन्धको लागि ढुङ्गा जम्मा गर्ने काम भएको छ”,आयोजना प्रमुख छत्कुलीले भन्नुभयो,“गत वर्ष निर्माण सम्पन्न भएको पक्की तटबन्धले यो वर्ष गाउँवस्ती सुरक्षित भएका छन् ।”

तटबन्ध निर्माण हुनुभन्दा अघिसम्म राप्तीसोनारीको खल्ला झगडिया, देउपुर्वा तथा नरैनापुर गाउँपालिकाका गङ्गापुर, सोनवर्षा, कुदर–वेटवा, र कुडुवालगायतका बस्तीहरू राप्ती नदीको उच्च जोखिममा थिए । थोरै वर्षा हुनेबित्तिकै नदी बस्तीतर्फ पस्ने डरले स्थानीयवासी रातभर नसुती जाग्राम बस्न बाध्य हुन्थे । तर, यस वर्ष निर्माण सम्पन्न भएका पक्की तटबन्धले नदीको बहावलाई सुरक्षित किनारतर्फ मोडिदिएपछि अवस्था बदलिएको छ। भर्खरै मात्र परेको भारी वर्षा र राप्तीमा आएको बाढीका बाबजुद कचनापुर, महादेवा, मदुई, फत्तेपुर, खल्ला झगडिया र नरैनापुर वडा नं. ५ र ६ का गाउँहरू सुरक्षित भएको राप्तीसोनारी वडा नं. ७ का वडाध्यक्ष रामलखन थारुले बताउनुभयो ।

“खल्ला झगडियामा निर्माण भएको ५ सय मिटरको स्थायी तटबन्धले केही दिन अघिको ठूलो वर्षा र बाढीमा पनि किनारका धेरै गाउँलाई जोगाएको छ”,वडाध्यक्ष थारुले भन्नुभयो,“पहिलेपहिले पानी पर्नेबित्तिकै भागाभाग हुन्थ्यो, अब भने नदी किनारका बासिन्दामा रातभर जाग्राम बस्नुपर्ने बाध्यता हट्दै जाने ठूलो आशा पलाएको छ ।”

विगतका वर्षहरूमा सिर्जित संरचनाले सकारात्मक नतिजा दिएपछि आयोजनाले चालु आर्थिक वर्षमा पनि तटबन्ध निर्माण कार्यलाई निरन्तरता दिएको छ । आयोजना प्रमुख छत्कुलीका अनुसार, हाल नयाँ चरणका तटबन्ध निर्माणका लागि निर्माण स्थलहरूमा ढुङ्गा सङ्कलन र अन्य प्राविधिक तयारी तीव्रताका साथ भइरहेको छ ।